بهرحال هر عاقلى كه قدرى فكر كند هدف را در همه اجزاء جهان مىيابد و بلكه به چشم مىبيند . و منكرين هدف همانطورند كه در قرآن كريم آمده ( . . . ليفجر امامه - مىخواهد فسق و فجور كند ، منكر مىشود ) ، و در مذاكراتى كه در زندان با برخى ماترياليستها داشتيم صريحاً مىگفتند خدا را قبول كنيم ولى چه لازم كه تكليف و مسئوليت معتقد شويم . در نهادشان مىخواهند از زير بار مسئوليت فرار كنند . اين هدف عمومى جهان ، نشان مىدهد كه قصد و اراده و شعورى در كار بوده است ، شعورى حاكم بر جهان است و با اراده و هدفى آن را ايجاد نموده است . علاوه بر اين هدف عمومى ، نوعى هدف ارادى هم در جانداران است كه موجب شگفتى است . بسيارى از حيوانات مثل خرچنگند كه هر وقت پنجه يا عضوى از آنها بريده شود سلولهاى مربوطه فوراً فقدان آن عضو را خبر مىدهند و در صدد جبران آن بر مىآيند و به مجرد اينكه عمل تجديد عضو مزبور خاتمه يافت سلولهاى مولد از كار مىافتند و مثل آن است كه خود به خود مىفهمند كه چه وقت موقع خاتمهء كار آنها رسيده است . اگر يكى از حيوانات اسفنجى را كه در آب شيرين زيست مىكنند از ميان دو نيم كنيم هر نيمهء آن به تنهائى خود را تكميل مىكند و به صورت فرد كاملى در